Đau vai gáy không quay được cổ là gì?
Đau vai gáy không quay được cổ là tình trạng co cơ hoặc căng cơ ở vai gáy gây đau, khiến phạm vi cử động ở cổ bị hạn chế, người bệnh không thể hoặc khó quay đầu như bình thường.
Theo thống kê, có khoảng 10% dân số thế giới bị đau cổ gáy không quay được cổ ít nhất một lần trong đời. Tình trạng này có thể do nhiều nguyên nhân, chủ yếu là do chấn thương dây chằng, gân cơ hoặc bệnh lý về xương khớp. Nếu không điều trị kịp thời, cơn đau có thể gia tăng ngay cả khi cổ ở tư thế nghỉ ngơi.
Nguyên nhân gây đau vai gáy không quay được cổ
1. Căng cơ và dây chằng
Căng cứng hệ thống dây chằng và cơ ở cổ là nguyên nhân phổ biến nhất gây đau vai gáy không quay được cổ. Đây là hệ quả của việc giữ cổ ở tư thế không thoải mái trong thời gian dài, ảnh hưởng một phần bởi tính chất công việc và thói quen sinh hoạt như:
- Ngồi trước màn hình máy tính quá lâu, lái xe đường dài
- Kê đầu khi ngủ sai tư thế, nằm gối quá cao hoặc quá thấp
- Chấn thương cổ do tai nạn thể thao, tai nạn lao động
- Thường xuyên mang vác vật nặng ở vai
- Căng thẳng, áp lực tâm lý thời gian dài
2. Co cứng cơ
Co cứng cơ là tình trạng co thắt cơ trơn ở cổ, khiến cổ bị đau nhức, cơn đau gia tăng khi cử động cổ. Hiện tượng co cứng cơ được phân loại thành cấp tính và mạn tính, có thể gây đau vai gáy đột ngột hoặc đau tiến triển, người bệnh gặp khó khăn khi quay cổ, ngẩng cổ lên hoặc cúi xuống. Ngoài gây đau vai gáy không quay được cổ, co cứng cơ còn có thể gây sưng các cơ ở cổ, đau lan lên đầu hoặc xuống lưng kèm theo cảm giác nóng ran.
3. Nghỉ ngơi, làm việc sai tư thế
Duy trì tư thế sai trong sinh hoạt, làm việc quá lâu cũng là nguyên nhân gây đau gáy không quay đầu được. Điển hình nhất là thói quen nghiêng xoay cúi cổ lệch về một bên khi dùng máy tính hay điện thoại. Ngay cả khi nghỉ ngơi vẫn có thể gây đau vai gáy nếu sử dụng gối nằm quá cứng hay quá cao và tư thế cổ không được thẳng trục với thân mình.
4. Chấn thương vùng cổ vai gáy
Một số chấn thương thường gặp ở vùng cổ vai gáy như đụng dập trực tiếp vào cổ gây tổn thương phần mềm xung quanh như gân, cơ hoặc tổn thương các cấu trúc xương như mỏm ngang, mỏm gai sau, bản sống, đốt sống do té ngã, va đập, tai nạn giao thông, tai nạn thể thao… cũng có thể gây đau vai gáy không quay được cổ hoặc triệu chứng nghiêm trọng hơn tùy vào loại chấn thương.
Một số chấn thương không trực tiếp vào vùng cổ nhưng khi gặp phải thì cơ thể phản ứng bằng cách gồng đột ngột các cơ vùng gáy cổ. Điều này cũng có thể gây tình trạng đau cổ gáy khó xoay trở.
5. Thoái hóa đốt sống cổ
Thoái hóa đốt sống cổ là quá trình lão hóa tự nhiên ở cột sống, có liên quan đến yếu tố tuổi tác và bệnh lý mạn tính. Có khoảng 90% người ở độ tuổi 60 bị thoái hóa đốt sống cổ dẫn đến đau vai gáy không quay được cổ. Tổn thương thường xảy ra ở các đoạn đốt sống cổ C5-C6-C7. Không chỉ gây đau vai gáy và giảm khả năng cử động cổ, thoái hóa đốt sống cổ còn gây đau lan sang vai hoặc lên vùng đầu, gây mất cảm giác hoặc tê ở tay.
6. Thoát vị đĩa đệm
Thoát vị đĩa đệm đốt sống cổ làm ảnh hưởng đến khả năng cử động ở cổ, gây ra những cơn đau dai dẳng, thậm chí đau lan rộng xuống cánh tay kèm theo cảm giác tê bì hoặc mất cảm giác. Đây là tình trạng thoát nhân nhầy đĩa đệm khỏi bao xơ, thường xảy ra ở đốt sống cổ C5-C6. Ngoài gây đau sau gáy không quay đầu được, thoát vị đĩa đệm đốt sống cổ còn có thể gây hẹp ống sống cổ chèn ép tủy cổ gây tê yếu tứ chỉ, tay chân mất linh hoạt, đi lại không vững, dễ té, cầm nắm đồ vật khó khăn,…
7. Dây thần kinh bị chèn ép
Dây thần kinh ở cổ bị chèn ép cũng là nguyên nhân gây đau vai gáy không quay được cổ. Khi dây thần kinh cổ bị chèn ép bởi các thành phần lân cận như gai xương, đĩa đệm… có thể gây ra triệu chứng như tê bì, đau, hạn chế phạm vi chuyển động ở cổ.
Triệu chứng đau vai gáy không quay được cổ
Một số triệu chứng điển hình khi bị đau cổ gáy không quay được cổ:
- Đau nhức quanh cổ, đau có xu hướng gia tăng khi cử động cổ hoặc ở tư thế bất động kéo dài.
- Cơ quanh cổ bị căng hoặc co thắt.
- Tầm vận động ở cổ bị hạn chế, người bệnh chỉ có thể cử động đầu trong một giới hạn nhất định.
- Đau vai gáy đau lan lên đầu hoặc lan xuống cánh tay, bàn tay.
Đối tượng dễ mắc đau vai gáy không quay được cổ
Bất kỳ ai cũng có thể gặp phải tình trạng đau vai gáy không quay được cổ, tuy nhiên, những người thuộc nhóm đối tượng sau đây sẽ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn:
- Người có tư thế cổ phù hợp sinh lý lặp lại thường xuyên: Tư thế làm việc và nghỉ ngơi không đúng như khom cúi cổ lâu, vẹo cổ sang bên, đội vật nặng thường xuyên, nằm gối đầu cao, nằm lệch cổ một bên… diễn ra trong thời gian dài, lặp đi lặp lại làm tăng nguy cơ đau vai gáy và căng thẳng các cơ.
- Người cao tuổi: Tốc độ thoái hóa xương khớp diễn ra nhanh hơn khi tuổi tác gia tăng, kéo theo đó là các vấn đề về đau nhức xương khớp.
- Người ít vận động: Nhân viên văn phòng, tài xế lái xe đường dài… thường có ít thời gian vận động. Tình trạng này kéo dài sẽ làm giảm tính linh hoạt ở các khớp, lâu dần gây căng cơ đau cổ vai gáy.
- Người có vấn đề về xương khớp hoặc cơ bắp: Các trường hợp từng bị chấn thương, bị viêm hoặc có bệnh lý liên quan cơ xương khớp dễ bị ảnh hưởng bởi tình trạng đau cổ vai gáy.
Ảnh hưởng của đau cổ vai gáy không quay đầu được
Đau vai gáy không quay được cổ gây ảnh hưởng đến công việc, đời sống sinh hoạt, suy giảm chất lượng giấc ngủ… Nếu không kịp thời điều trị, cơn đau vai gáy cấp tính có thể chuyển sang mạn tính. Bệnh có xu hướng diễn tiến ngày càng nặng theo thời gian, cảm giác đau vai gáy cả khi nghỉ ngơi, ho hoặc hắt hơi.
Tình trạng đau cổ vai gáy không quay được cổ kéo dài khiến người bệnh rơi vào trạng thái mệt mỏi, suy sụp tinh thần. Hậu quả là có thể phát sinh một vài vấn đề sức khỏe không mong muốn như tăng huyết áp, suy nhược cơ thể, trầm cảm…
Đau cổ gáy không quay được cổ còn có thể dẫn đến một số biến chứng sau:
- Rối loạn tiền đình thiếu máu nuôi dưỡng não
- Hẹp ống sống, chèn ép tủy sống vùng cổ
- Tổn thương đám rối thần kinh cánh tay
- Đau rễ thần kinh
Khi nào cần đến gặp bác sĩ?
Người bị đau vai gáy không quay được cổ cần đến gặp bác sĩ nếu có một trong các triệu chứng sau:
- Đau vai gáy dai dẳng, kéo dài 1-2 tuần và không có dấu hiệu thuyên giảm dù đã thực hiện các biện pháp giảm đau thông thường.
- Xuất hiện tình trạng sưng đỏ hoặc viêm quanh vùng vai gáy.
- Cơn đau xuất hiện đột ngột, không xác định được nguyên nhân.
- Cơn đau lan rộng từ vai gáy sang cổ và xuống cánh tay.
- Vai và cánh tay có cảm giác tê bì, không có sức cầm nắm.
- Đau vai gáy kèm triệu chứng khó thở, chóng mặt, tức ngực…
Chẩn đoán đau vai gáy không quay được cổ
1. Thăm khám lâm sàng
Đây là bước đầu tiên trong chẩn đoán đau gáy không quay đầu được, quá trình này bao gồm:
- Bác sĩ khai thác các dạng triệu chứng và thời điểm bắt đầu xuất hiện triệu chứng bất thường ở vai gáy.
- Thăm hỏi bệnh sử cá nhân và gia đình người bệnh để xác định yếu tố nguy cơ, vì một số bệnh lý xương khớp bị ảnh hưởng bởi tính di truyền.
- Quan sát các dấu hiệu thực tế ở cổ vai gáy và đánh giá khả năng phản xạ cơ. Người bệnh có thể cử động vùng đầu theo yêu cầu để bác sĩ quan sát động tác và đánh giá.
2. Chẩn đoán hình ảnh
Sau bước khám lâm sàng, bác sĩ sẽ có đánh giá sơ bộ về tình trạng đau vai gáy không quay được cổ ở người bệnh. Nếu cần thiết, bác sĩ sẽ chỉ định chẩn đoán hình ảnh để xác định chính xác mức độ bệnh, vị trí xương khớp bị tổn thương, giúp định hướng điều trị hiệu quả.
- Chụp X-quang: Dùng tia X chiếu vào vùng cổ vai gáy bị đau. Hình ảnh thu được trên phim chụp có thể giúp bác sĩ quan sát các điểm bất thường liên quan đến xương, phần mềm quanh cổ. Chụp X-quang thích hợp trong chẩn đoán gãy xương, trật khớp, các bệnh lý liên quan thoái hóa, thoát vị…
- Chụp cắt lớp vi tính (CT): Hình ảnh tạo ra từ tia bức xạ X giúp chẩn đoán tình trạng đau sau gáy không quay đầu được có liên quan đến hẹp ống sống, thoái hóa dây chằng… Phương pháp này thường được bác sĩ chỉ định khi có chấn thương.
- Chụp cộng hưởng từ (MRI): Hoạt động dựa trên nguyên lý hấp thụ, phóng thích, thu nhận, xử lý và chuyển thành hình ảnh. Hình ảnh từ phim chụp MRI giúp bác sĩ chẩn đoán tình trạng tổn thương đĩa đệm, diện khớp, tuỷ sống và rễ thần kinh, dây chằng và cơ cạnh sống,…
- Siêu âm vùng cổ: Kỹ thuật siêu âm sử dụng sóng âm tần số cao để thu thập hình ảnh về kết cấu cơ, xương, khớp, dây chằng, gân… Siêu âm vùng cổ giúp bác sĩ đánh giá nhanh tình trạng liên quan cổ vai gáy như căng cơ, khối phồng do cơ hay nguyên nhân khác, tụ dịch trong khớp,… góp phần định hướng điều trị phù hợp.
Cách điều trị đau vai gáy không quay được cổ
Điều trị đau vai gáy không quay được cổ cần thực hiện theo chỉ định của bác sĩ. Quá trình này có thể kết hợp giữa các phương pháp điều trị chuyên sâu và chăm sóc sức khỏe tại nhà.
1. Nghỉ ngơi, hạn chế vận động vùng cổ
Người bệnh không nên cố gắng cử động cổ để tránh gây tổn thương gia tăng, không nên thực hiện các động tác quay đầu hoặc cổ quá mạnh. Thay vào đó, người bệnh chỉ nên xoay cổ nhẹ nhàng trong phạm vi cho phép, tạo cơ hội cho vùng cổ vai gáy dần hồi phục.
2. Chườm nóng, chườm lạnh
Chườm nóng hoặc chườm lạnh quanh cổ vai gáy có tác dụng giảm đau. Trong đó, chườm lạnh thường áp dụng cho trường hợp đau vai gáy do chấn thương, chườm nóng dùng khi có các cơn đau mạn tính như đau cổ vai cánh tay, đau khớp, đau cơ… Người bệnh có thể chườm nóng hay lạnh nhiều lần trong ngày, mỗi lần không quá 20 phút. Tuy nhiên, cần chú ý để không bị bỏng lạnh/ nóng.
3. Sử dụng thuốc
Người bệnh đau vai gáy không quay được cổ dùng thuốc theo chỉ dẫn của bác sĩ. Tùy vào nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc giảm đau, thuốc chống viêm, thuốc giãn cơ… Người bệnh không tự ý thay đổi loại thuốc và liều dùng khác đi so với chỉ định của bác sĩ trong mọi trường hợp.
4. Xoa bóp, massage nhẹ cổ vai gáy
Xoa bóp vai gáy có tác dụng thư giãn cơ gân, giảm đau sưng, cải thiện co thắt và giảm áp lực lên đốt sống cổ. Massage cổ nhẹ nhàng còn giúp tăng cường quá trình cung cấp oxy và dưỡng chất, phục hồi các tổn thương ở đốt sống, cải thiện tình trạng đau vai gáy không quay được cổ. Tuy nhiên, cần thực hiện theo hướng dẫn để đảm bảo an toàn và đạt được hiệu quả.
5. Vật lý trị liệu
Vật lý trị liệu thường được chỉ định cho các trường hợp đau vai gáy cấp tính và mạn tính, nhằm giảm đau, cải thiện khả năng cử động cổ và kéo giãn các cơ ở vùng bị tổn thương. Vật lý trị liệu cổ vai gáy cũng giúp ngăn ngừa bệnh tái phát, hỗ trợ tăng cường sức mạnh cổ và cơ bắp, cải thiện tư thế cổ và chức năng vận động. Phương pháp này không áp dụng với người bệnh đang bị nhiễm trùng hoặc có khối u quanh cổ.
6. Tiêm Steroid
Điều trị đau cổ gáy không quay được cổ bằng cách tiêm Steroid nhằm mục đích cải thiện phản ứng viêm và giảm đau, góp phần phục hồi khả năng cử động ở khớp cổ. Phương pháp này chống chỉ định với người bệnh đang bị nhiễm trùng khớp. Người bệnh có tiền sử đái tháo đường, huyết áp cao, cần trao đổi với bác sĩ trước khi tiêm.
7. Phẫu thuật
Phẫu thuật được chỉ định cho những trường hợp đau gáy không quay đầu được mức độ nặng, đau liên quan đến chèn ép thần kinh hay tủy sống ảnh hưởng nghiêm trọng chất lượng sống dù điều trị nội khoa đầy đủ sau thường 6-8 tuần mà không khả quan. Phẫu thuật có thể giúp giải phóng áp lực ở vùng cổ vai gáy, giảm đau, tăng tính linh hoạt khớp sau hồi phục. Tuy nhiên, đây là phương pháp điều trị xâm lấn, chỉ được thực hiện sau khi bác sĩ đánh giá người bệnh đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về sức khỏe thể trạng và tinh thần.
Cách phòng tránh đau vai gáy không quay được cổ
1. Giữ tư thế đúng
Nên giữ tư thế đúng khi làm việc và nghỉ ngơi để phòng ngừa đau sau gáy không quay đầu được. Cụ thể:
- Giữ lưng thẳng khi làm việc, duy trì tầm nhìn ngang, không cúi hoặc ngẩng đầu quá mức.
- Chỉ nằm ngửa hoặc nghiêng khi ngủ, không nên nằm sấp.
- Chọn các tư thế ngủ tốt cho người đay vai gáy
2. Thường xuyên thay đổi tư thế
Không nên giữ tư thế bất động quá lâu để tránh bị cứng các cơ dẫn đến đau vai gáy không quay được cổ. Thay vào đó nên thay đổi tư thế, vận động cơ thể sau một khoảng thời gian nhất định để thư giãn gân, cơ, xương khớp.
3. Tránh sử dụng thiết bị điện tử trong thời gian dài
Thói quen cúi đầu sử dụng điện thoại, khom lưng trước màn hình máy tính quá lâu… là những nguyên nhân phổ biến gây đau cổ vai gáy. Các tư thế này có thể làm tăng áp lực lên cơ cổ gấp 4-5 lần so với giữ tư thế thẳng đầu. Vì vậy, để phòng tránh đau vai gáy không quay được cổ, mỗi người nên tránh sử dụng thiết bị điện tử trong thời gian dài. Thay đổi tư thế sau một giờ sử dụng.
4. Tập các bài tập kéo giãn, xoay cổ
Vận động vùng cổ vai gáy bằng các bài tập kéo giãn hỗ trợ tăng cường chức năng cơ xương khớp, phòng tránh tổn thương, đồng thời thúc đẩy lưu thông máu. Mỗi người có thể tự tập luyện tại nhà sau khi được bác sĩ hướng dẫn bằng một số bài tập như xoay cổ, kéo giãn cơ cổ hai bên, kéo giãn cơ hình thang…
5. Tránh mang vác vật nặng trên vai
Mang vác vật nặng trên vai tạo áp lực lớn lên vùng cổ vai gáy, có thể gây đau nên cần hạn chế. Trường hợp bắt buộc, hãy sử dụng dụng cụ bảo hộ để phòng ngừa chấn thương.
6. Điều chỉnh gối nệm phù hợp
Khi nằm, hãy sử dụng gối nệm êm ái, có độ dày phù hợp để kê đầu, không nên nằm gối quá cao hoặc quá thấp. Sử dụng đệm lót thích hợp khi ngồi làm việc cũng là cách phòng tránh đau cổ vai gáy hiệu quả, nên chọn đệm có độ đàn hồi tốt để nâng đỡ cơ thể.
