Định nghĩa và mục đích
Bàn tay giả có khớp là thiết bị phục hình chi trên, được thiết kế để thay thế một phần hoặc toàn bộ bàn tay đã mất.
Khác với tay giả thụ động, loại tay này tích hợp các khớp chuyển động, giúp người dùng thực hiện các thao tác cơ bản như: cầm, nắm, xoay, duỗi – gập ngón tay.
Mục đích chính:
- Phục hồi chức năng vận động cho người bị cụt tay.
- Nâng cao chất lượng sống: hỗ trợ sinh hoạt, làm việc, tham gia xã hội.
- Cải thiện thẩm mỹ và tâm lý: Giúp người dùng tự tin hơn trong cuộc sống thường nhật.
Lịch sử phát triển và tiến bộ công nghệ
-
Thế kỷ 16 – 18: Xuất hiện các mẫu tay giả cơ học sơ khai, làm bằng gỗ hoặc kim loại, chỉ có chức năng thẩm mỹ.
-
Thế kỷ 19 – đầu thế kỷ 20: Bắt đầu ứng dụng cơ học dây kéo, sử dụng lực vai hoặc lực từ cánh tay còn lại để vận động các ngón tay.
-
Thập niên 1950 – 1980: Ra đời tay giả myoelectric (điều khiển bằng tín hiệu cơ điện) – bước ngoặt lớn trong phục hồi chức năng.
-
Thế kỷ 21 – nay: Phát triển tay giả có khớp với khả năng điều khiển bằng AI, cảm biến, Bluetooth, thậm chí kết nối thần kinh.
Một số mẫu tay có thể:
-
Phản hồi cảm giác chạm.
-
Tự động điều chỉnh lực nắm.
-
Điều khiển nhiều cử động tinh vi cùng lúc.
-
Các loại bàn tay giả có khớp
Bàn tay giả thụ động (Passive Prostheses)
Chức năng chính: Thẩm mỹ, không có chuyển động cơ học.
Thiết kế: Mô phỏng bàn tay thật về màu da, hình dáng, giúp người dùng cảm thấy tự tin hơn trong giao tiếp và đời sống.
Phù hợp với: Người không cần dùng tay giả để làm việc nặng hoặc cử động. Mục đích chủ yếu là cải thiện ngoại hình.
Bàn tay giả điều khiển bằng cơ thể (Body-Powered Prostheses)
Cơ chế hoạt động: Sử dụng hệ thống dây cáp và dây đai kết nối với vai hoặc thân trên.
Người dùng điều khiển bằng cách co cơ hoặc xoay thân mình để tạo chuyển động cầm, mở.
Ưu điểm: Bền bỉ, ít hỏng hóc. Chi phí tương đối thấp.
Hạn chế: Yêu cầu thể lực tốt. Gây mỏi và hạn chế cử động nếu dùng lâu dài.
Bàn tay giả điều khiển bằng điện cơ (Myoelectric Prostheses)
Nguyên lý hoạt động: Thu tín hiệu điện từ cơ bắp còn lại (thường ở cẳng tay) để điều khiển motor trong tay giả.
Ưu điểm: Chuyển động mượt mà, giống tay thật hơn. Không cần dây đai nên mang lại cảm giác thoải mái và tự nhiên.
Hạn chế: Giá thành cao. Cần bảo trì, sạc pin thường xuyên. Nhạy với môi trường nước và bụi.
Bàn tay giả đa khớp (Multi-Articulating Prosthetic Hands)
Tính năng nổi bật:
- Cho phép các ngón tay cử động độc lập, mô phỏng chuyển động thực tế như nắm chai, bấm điện thoại, buộc dây giày…
- Một số mẫu tích hợp AI học thói quen người dùng để tối ưu hóa thao tác.
Ví dụ tiêu biểu:
- Bebionic Hand – Có tới 14 chế độ cầm khác nhau, có thể tùy chỉnh theo hoạt động cụ thể.
- i-Limb Quantum – Điều khiển bằng ứng dụng di động và nhận diện cử động tay đối diện
- Tác động: Giúp người dùng phục hồi chức năng gần như tay thật, tăng khả năng tự lập trong sinh hoạt và công việc.
